|
|
De tegenwoordig nog steeds overheersende theorie van de evolutie is het neodarwinisme, dat in grote lijnen is gebaseerd op het werk van Charles Darwin. Volgens het darwinisme en vooral volgens het neodarwinisme kan er in de evolutie géén sprake zijn van doelgerichtheid. De hele levende natuur wordt verklaard als het product van toevallige veranderingen.
Tegenover deze opvattingen van de neodarwinisten begint thans een nieuw wetenschappelijk uitgangspunt terrein te winnen dat wordt aangeduid als intelligent design (ID). De aanhangers van deze richting wijzen erop dat door empirisch onderzoek steeds meer feiten aan het licht komen die strijdig zijn met het neodarwinisme. Ze willen dat de mogelijkheid van doelgerichte intelligentie in de evolutie niet langer wordt uitgesloten.
|
|
ID is niet de religieuze opvatting dat alle soorten in één keer kant-en-klaar door God zijn geschapen. Wanneer men vandaag de dag spreekt over intelligent design dan wordt de evolutie als zodanig in het algemeen niet bestreden. Het gaat niet om een gedetailleerde nieuwe theorie voor het ontstaan van de soorten maar om het niet bij voorbaat afwijzen van elke mogelijkheid dat in de evolutie intelligentie en bedoeling een rol hebben gespeeld. ID-wetenschappers als Michael J. Behe, Phillip E. Johnson, Jonathan Wells, Walter L. Bradley en William A. Dembski maken bezwaar tegen het thans dominerende dogmatische materialisme dat elke mogelijkheid van creatief ontwerp per se wil uitsluiten.
Intelligent design is een noodzakelijke nieuwe theorie omdat het neodarwinisme teveel in strijd is met recente empirische feiten. Het zijn de onoplosbare problemen van het neodarwinisme waardoor geleidelijk een principieel andere benadering terrein wint.Het concept van een zekere intentie en doelgerichtheid in de evolutie is overigens al ouder dan het neodarwinisme en zelfs dan het bekende boek van Darwin dat verscheen in 1859. Al in 1809 werd door Jean Baptiste Lamarck de eerste evolutietheorie gepubliceerd. Lamarck ging ervan uit dat elk organisme probeert zichzelf te verbeteren en dat bereikte verbeteringen aan volgende generaties doorgegeven kunnen worden.
Opkomst positivismeDe ID-theorie was dus in beginsel al bij Lamarck aanwezig en deze theorie is nooit helemaal weg geweest. De belangstelling voor dit concept leeft thans op omdat empirische feiten erop wijzen dat het neodarwinisme niet juist kan zijn. Bovendien is op het gebied van filosofie en wetenschap thans een verandering gaande. Het positivisme en het materialistische reductionisme staan, na twee eeuwen toonaangevend te zijn geweest, steeds meer ter discussie.
Het positivisme werd geïntroduceerd aan het begin van de 19de eeuw. Na de Franse revolutie die aan het eind van de 18de eeuw had plaatsgevonden moest de samenleving in Europa op basis van nieuwe uitgangspunten worden georganiseerd. De macht van de adel en de kerk was sterk teruggedrongen, en daarmee ook de oude filosofie. Het was de Fransman Comte die de nieuwe filosofische principes formuleerde en op schrift stelde.
Van de Verlichtingsfilosofie bleef vrijwel niets over. In de 17de en de 18de eeuw hadden de verlichtingsfilosofen geprobeerd de religie een meer rationele basis te geven dan die van de kerkelijke dogma's. Locke, Berkeley en Hume hadden zichzelf zeer essentiële vragen over het leven en het weten gesteld, en er antwoorden op getracht te geven. Tijdens de Verlichting waren er ook wel materialistische stemmen opgegaan, maar deze hadden weinig invloed gehad. Het belang van kennis over de natuur en de wereld werd wel onderkend maar nooit tot leidend principe verheven. Tot aan het begin van de 19de eeuw leefde de mens in een overwegend spiritueel georiënteerde maatschappij.
|
Darwin zelf was nog wel van mening dat een levend organisme zich tijdens het leven enigszins kon aanpassen aan de omgeving, en dat zulke aanpassingen konden worden doorgegeven aan de nakomelingen. De neodarwinisten stellen daarentegen dat de evolutie zich in elk stadium voltrekt op basis van de natuurwetten en het toeval. Aanpassingen zijn volgens hen uitsluitend het gevolg van toevallige mutaties in de genen. Bij de vele celdelingen die plaatsvinden gaat wel eens iets verkeerd en dan ontstaat een afwijkend gen. Soms heeft zo'n afwijking toevallig voordeel voor een organisme, en deze plant of dit dier is dan in staat beter te overleven. Er ontstaat dan een nieuw type met betere overlevingskansen, aldus de neodarwinisten.
Het neodarwinisme stelt dat er geen andere verklaring voor de evolutie nodig is dan het toeval en de natuurwetten, een standpunt dat zoals hierna zal worden toegelicht wetenschappelijk onhoudbaar is gebleken.
De
publicatie van FiLOSCOOP wordt verzorgd door Bureau Everink te Almere
Copyright © 2005 Jan Everink